Przeskocz do treści

Szczodre, Szczodre i po Szczodrych... Wszystko, co dobre, kiedyś się kończy. Tak samo sprawa ma się ze świętowaniem.  W prawdzie fraza Święta, święta i po świętach zdążyła już wybrzmieć w wielu miejscach niewiele po 26 grudnia, jednak oddając należny szacunek najstarszej warstwie tradycji, należy przypomnieć o tym, że „po staremu” powinno świętować się przez całe dwanaście wieczorów. Człowiek w pogoni za pieniądzem zrezygnował jednak z przedłużonego celebrowania, przez co dziś 6 stycznia każdy zwykł traktować jako odrębne święto, podczas gdy w dawnej tradycji jest po prostu dniem zamykającym obchody Szczodrych Godów.

Dziś mija właśnie ostatni ze świętych wieczorów  dwunastu świątecznych wieczorów wchodzących w skład tzw. dwunastnicy, trwającej obecnie od Bożego Narodzenia do Trzech Króli. Okres świąteczny zarówno według tradycji pogańskiej, jak i chrześcijańskiej jest czasem wypoczynku, który należy spędzić z rodziną na zabawach towarzyskich i kolędowaniu. Wpadliśmy jednak w wieczny popłoch, przez co już dziś dawne zwyczaje związane z dłuższym świętowaniem zostały niemalże całkowicie wyplewione z życia domowego. Warto jednak przypomnieć o dawnych zwyczajach przy okazji dzisiejszego dnia 5 stycznia, na który przypada tzw. szczodry wieczór, uroczyste domknięcie okresu świątecznego, po którym przychodził szczodry dzień. Jakie tradycje związane z tym szczególnym dniem utrwaliły się w naszej kulturze? Odpowiedzi znajdziecie poniżej. Miłej lektury!

Autor: jasonbehnke ©
Autor: jasonbehnke ©

Czytaj dalej... "Szczodry dzień i szczodry wieczór"

12

Zbliża się czas świętowania... Już wkrótce niektórzy z nas, przygotowując się do obchodów tradycyjnej wigilijnej wieczerzy, poczną wyglądać na grudniowym niebie pierwszej gwiazdki – znaku rychłego rozpoczęcia tradycyjnej obfitej uczty. Prawdziwy powód do świętowania objawi się nam jednak nieznacznie wcześniej, bo już 22 grudnia, kiedy to Słońce zastygnie na chwilę nad Zwrotnikiem Koziorożca. Moment ten wiązać będzie się z najkrótszym dniem w roku, a także początkiem kalendarzowej zimy. Pomimo tych chłodnych i ciemnych skojarzeń będzie to jednak czas tryumfu światła – wszakże od tej chwili dzień ponownie zacznie stawać się coraz dłuższy. Wiedzieli o tym dawni Słowianie, a także inne starożytne ludy, które w porze zimowego przesilenia rozpoczynały huczne, trwające przeszło tydzień obchody świąt związanych z narodzinami nowego Słońca. Współcześnie związek człowieka z naturą i tym co niezmienne znacznie osłabł, przez co dziś do zimowego przesilenia nie zwykliśmy przywiązywać aż tak dużej wagi. Mimo to zwyczaj świętowania końcem grudnia zdaje się nieśmiertelny – choć dziś czas ten nazywa i interpretuje się inaczej, wciąż w zbiorowej świadomości wiąże się z tryumfem światła nad ciemnością.

Starożytni Rzymianie zimowe przesilenie zwykli nazywać, za cesarzem Aurelianem, mianem „czasu niezwyciężonego Słońca”, z tej okazji obchodzili huczne Saturnalia. W tym okresie świętowali również Słowianie. Wśród słowiańskich ludów moment górowania Słońca wiązał się z rozpoczęciem celebrowania, które w zależności od regionu i czasu nazywane było mianami: Święta GodowegoSzczodrych GodówŚwięta Zimowego Staniasłońca bądź Kolędy. Wraz z nastaniem na słowiańskiej ziemi chrześcijaństwa poszczególne tradycje godowe zaczęto interpretować na nowe sposoby, stopniowo odchodząc w ten sposób od dawnego kultu solarnego. Szczodre Gody z biegiem czasu przekształciły się we współczesne obchody Bożego Narodzenia. Jezus Chrystus wraz ze swymi domniemanymi narodzinami w tym czasie zdołał w jakiś sposób przyćmić postacie Swarożyca, Dadźboga i Swaroga – słowiańskich bogów wiązanych z kultem solarnym. Za sprawą Jezusa stopniowo zaczęto zapominać również o Mitrze, Ajonie, Ozyrysie i innych bóstwach, które wśród różnych ludów utożsamiane były ze słońcem i odradzającym się życiem.

Zimowe przesilenie powszechnie wiązało się z hucznymi obchodami na całym terenie indoeuropejskiego obszaru kulturowego. Autor: Holly Victoria Norval (CC)
Autor: Holly Victoria Norval (CC)

Czytaj dalej... "Boże Narodzenie… nowego Słońca! Szczodre Gody"