Przeskocz do treści

1

Związek Słowian ze starożytnymi Sarmatami w odległej przeszłości sprawił, że potomkowie obu tych ludów współdzielą ze sobą część pojęć z dziedziny religii i nauki. Badacze religii dawnych Słowian nie mają dziś wątpliwości na temat tego, że z irańskiego kręgu kulturowego zaczerpnęliśmy część naszych rodzimych wierzeń. Jednym z takich przypadków jest tajemniczy Simargł – bóg plonów. Drugim, jeszcze bardziej intrygującym przykładem tego typu jest Chors – wschodniosłowiański bóg, o którym w zasadzie nie można powiedzieć nic pewnego.

Stanisław Jakubowski ©
Stanisław Jakubowski ©

Czytaj dalej... "Chors – Pan Nocy i Księżyca"

4

Dookoła nas wiele radości wywołanej świętowaniem narodzin bożego syna, Jezusa Chrystusa. Należy jednak pamiętać o tym, że w czasie Szczodrych Godów Słowianie świętowali narodziny innego bożego syna Swarożyca bądź Dażboga, skrywającego się pod postacią narodzonego na nowo Słońca, które od dnia zimowego przesilenia poczynało pomalutku przezwyciężać ciemność. W prawdzie w kwestii podobieństw Jezusa do innych bóstw częściej wspomina się o Mitrze, Chorusie czy Krysznie, lecz i ze słowiańskiej mitologii można bez większych problemów wyodrębnić postać, którą można byłoby skojarzyć z cudownymi narodzinami w okolicach zimowego przesilenia. Mowa tutaj rzecz jasna o synu niebiańskiego kowala Swaroga, którego kultu pod różnymi postaciami można doszukiwać się na całym obszarze Słowiańszczyzny. Z okazji trwających świąt warto opowiedzieć coś więcej o domniemanym Swarożym Narodzeniu...

Zdania badaczy na temat istnienia kultu Swarożego Syna są podzielone. Jedni w imieniu połabskiego Swarożyca widzą oczywistą nazwą patronimiczną końcówka -yc często występowała wszakże w dawnych nazwach odojcowskich: bożyc 'syn boga', księżyc 'syn księcia' panicz 'syn pana'. Inni miarkują jednak swą pewność, wyprowadzając twierdzenie, że równie dobrze połabskie imię może być wyłącznie zdrobnieniem imienia Swaroga, lokalną odmianą jego kultu. Analiza materiałów źródłowych o wierzeniach Słowian skłania jednak bardziej do myślenia, że Swarożyc to inne imię Dażboga wschodniosłowiańskiego bóstwa dobrobytu, o którym mówiło się, że przyszło na świat, dzięki Swarogowi. Z postacią Swarożego Syna badacze utożsamili również tajemniczego Radogosta, groźnego boga Słowian połabskich. Wiele przemawia za tym, że różne źródła opowiadają w zasadzie o jednym i tym samym synu Swaroga, którego kult na obszarze Słowiańszczyzny rozwijał się niejednorodnie.

Dadźbóg
Autor: Andriej Szyszkin ©

Czytaj dalej... "Historia Syna Swarożego – Swarożyca, Dażboga, Radogosta"

1

Już dziś w nocy będzie można obserwować tzw. krwawy księżyc. Z astronomicznego punktu widzenia zjawisko to jest zbieżnością trzech różnych okoliczności: pełni, perygeum (maksymalnego zbliżenia) i zaćmienia księżyca. W czasie tym naturalny satelita Ziemi zyskuje fascynującą i złowrogą czerwoną poświatę. Wszystko to za sprawą promieni słonecznych, które w tej szczególnej porze muszą przejść przez ziemską atmosferę, żeby oświetlić tarczę księżyca. Krwawy księżyc jest zjawiskiem widocznym raz na kilkanaście lat. Nic zatem dziwnego, że przez dawne ludy był postrzegany jako zwiastująca niebezpieczeństwo anomalia. Biblijny prorok Joel zapowiadał, że w dzień apokalipsy słońce zmieni się w ciemność, a księżyc w krew. Można powiedzieć, że uczucie lęku w obliczu zaćmienia Słońca i krwistego księżyca w zasadzie jednoczyło pogan i chrześcijan. Czerwona poświata naturalnego satelity Ziemi powszechnie budziła skojarzenie z przelaniem dużej ilości krwi – w wypadku dawnych Słowian było to przekonanie o szczególnej aktywności tzw. nocnych morderców: wampirów, strzyg i wilkołaków. Nieobce były im również obawy przed nadchodzącą katastrofą, która mogła objawić się pod postacią klęski żywiołowej, zarazy bądź wojny.

Na co dzień księżyc w życiu Słowian pełnił jednak bardzo pragmatyczną funkcję – był przede wszystkim miernikiem upływającego czasu. Pełny cykl księżycowy wyznaczał pełny miesiąc, zaś poszczególne fazy księżyca poszczególne tygodnie. Widać to szczególnie dobrze w językach słowiańskich, gdzie formy pochodzące od rekonstruowanego prasłowiańskiego rdzenia *měsęcь (np. miesiąc) przez długi czas były obowiązującymi nazwami księżyca. Wyrazy te są etymologicznie łączone z takimi desygnatami jak miara oraz zmiana – księżyc zmienia wszakże swą postać (nów, kwadra pierwsza, pełnia, kwadra ostatnia), co daje człowiekowi podstawy do wyznaczania czasu. Kalendarz księżycowy ustąpił jednak z czasem na rzecz słonecznego. Wszystko za sprawą jego wady polegającej na jego niezgraniu z cyklami pór roku. Jakie wierzenia na temat księżyca towarzyszyły jeszcze słowiańskim ludom? Jakie funkcje mu przypisywano?

Autor: Kurt Bauschardt (CC)
Krwawy księżyc będzie można obserwować w nocy z niedzieli na poniedziałek (28 września) w godz. 2:00-6:00. Kto wcześnie wstaje do pracy, ten będzie mieć unikatową możliwość zaobserwowania tego cudnego zjawiska. Podobnie zresztą z tymi, którym niestraszne poniedziałkowe niewyspanie.
Autor zdjęcia: Kurt Bauschardt (CC)

Czytaj dalej... "Księżyc – miernik czasu magią podszyty"