Przeskocz do treści

2

Kto interesuje się wierzeniami dawnych Słowian, ten zapewne wiele słyszał o urokliwych świętych gajach, w których rosły przed wiekami magiczne dla naszych przodków drzewa. Czynności kultowych dawni Słowianie nie dokonywali jednak wyłącznie na zewnątrz. Obok świętych drzew Słowianie sławili bogów także świątyniach, tzw. chramach, których wygląd jesteśmy w stanie dobrze sobie wyobrazić za sprawą relacji średniowiecznych kronikarzy.

Chramy, zwane też kącinami, kupiszczami bądź bożnicami, pełniły wśród dawnych Słowian rolę miejsca spotkań, nabożeństw, modlitw i wróżb. Pierwotnie funkcję świętych miejsc pełniły wśród Słowian tzw. święte gaje, jednak z czasem zaczęły powstawać również typowo pogańskie budowle sakralne. Słowo chram jest do dzisiaj synonimem dla słowa świątynia w wielu językach słowiańskich, por. czes. chrám, chorw. hram, bułg. храм, białor. храм, ros. храм, ukr. храм. Nazwę tę wyprowadza się od prasłowa xormъ, którego znaczenie nie jest dziś do końca sprecyzowane. Długi rodowód form tego wyrazu może przemawiać za tym, że świątynie były przez Słowian stawiane jeszcze na długo przed przywędrowaniem na nasze ziemię chrześcijaństwa. Niewykluczone jednak, że pierwotnie znaczenie tych form było szersze i znaczyło po prostu każdy budynek. Świadczyć mogą o tym staropolskie chromina 'chata' oraz dolnoserbołużyckie chrom 'budynek'.

Autor: Siergiej Wasiljewicz Iwanow
Autor: Wsiewołod Iwanow

Czytaj dalej... "Chramy, kąciny, kupiszcza – budowle sakralne Słowian"

3

Gdyby poprosić grono przypadkowych Polaków o wymienienie jednego imienia pogańskiego boga dawnych Słowian, zapewne najczęściej w odpowiedziach usłyszałoby się o Świętowicie, a raczej – Światowidzie. Echa dawnych romantycznych koncepcji znacznie lepiej zachowały się w zbiorowej świadomości od pamięci o świecie zamierzchłych bogów, przez co nie ma co dziwić się temu, że nazwa Światowid jest dziś o wiele bardziej rozpowszechniona od poprawnej formy imienia tego bóstwa. Odżegnując się jednak od tego co błędne, należałoby skupić się na informacjach pewnych i potwierdzonych. Stąd właśnie dziś przyszła pora na to, by napisać coś więcej o Świętowicie: znaczeniu jego imienia, jego kulcie i przypisywanych mu funkcjach. Powiedzieć można o nim całkiem sporo, zwłaszcza że jest on bez wątpienia jednym z najlepiej poświadczonych bóstw dawnych Słowian.

Kult Świętowita był bardzo ważny, choć obejmował względnie niewielki obszar. Został on poświadczony na Rugii i Wolinie – terenach nadbałtyckich, słynących z mnogości imion boskich zakończonych członem -wit. Mało prawdopodobne jest to, by imię Świętowita było szerzej znane na innych terenach Słowiańszczyzny, jednak przypuszcza się, że nadbałtycka nazwa mogła być wyłącznie pomorskim określeniem bóstwa, które wśród Słowian pełniło funkcję naczelną. Na Połabszczyźnie powszechnie wynoszono Świętowita nad wszelkich innych bogów: wznoszono ku jego czci świątynie, a także składano mu bardzo sowite ofiary. Kapłani tego boga byli szczególnie uprzywilejowani we wspólnocie, czego konsekwencją był ich niebagatelny wpływ na ówczesną politykę. Świętowit dla dawnych Połabian był bogiem wojny i urodzaju. Cyfrą nierozłącznie z nim kojarzoną była czwórka – ze względu na to, że przedstawiano go zawsze z czterema twarzami. Ten specyficzny dla obszaru Pomorza policefalizm sprawia, że zestawianie Świętowita z bóstwami z innych rejonów Słowiańszczyzny jest dziś znacznie utrudnione.

Autor: Andy Paciorek ©
Autor: Andy Paciorek ©

Czytaj dalej... "Świętowit – pan Arkony i nadprzyrodzonej mocy"